بسم الله الرّحمن الرّحیم
یکی از عبادات مستحبّی است که در اسلام به آن تأکید شده و روحیه ی صبوری و استقامت و تقوا را تقویت می نماید و از هر صنف و سن و سالی در این همایش عظیم شرکت و مساجد را زینت می دهند .
اعتکاف مجموعه ای بابرکت و متبرّک از اعمال مانند انس با قرآن کریم و روزه و خواندن ادعیه و ذکر تسبیح فاطمه اّهرا (س) و نیابت برای متقاضیان التماس دعا هستند .
واقعاً بهترین و بالاترین و باارزش ترین عرصه و میادین عبودیّت و بندگی است .
معنی :
اعتکاف ، گوشه نشین شدن ، در جایی ماندن .
معتکف :
گوشه نشین ، کسی که برای عبادت در مسجد یا گوشه ی دیگر اقامت کند برای عبادت . (فرهنگ عمید)
اعتکاف خلوتگاه و محفل انس با عبادات مخلصانه به پیشگاه باریتعالی است .
فضیلت ماه رجب :
مراسم در ماه شریف رجب المرجّب انجام می گیرد و دارای فضایل زیاد است .
پیامبر خدا (ص) : ماه رجب ماه بزرگ خداوند است و ماهی در حرمت و فضیلت به آن نمی رسد و قتال با کافران در این ماه حرام است و رجب ماه خداست و شعبان ماه من است و ماه رمضان ماه امّت من است . کسی که یک روز از ماه رجب را روزه دارد مستوجب خشنودی بزرگ خداوند گردد و غضب الهی از او دور گردد و دری از درهای جهنّم به روی او بسته گردد .» 1
روزه داری در این ماه خیلی ثواب دارد و موجب رضای رئوف می شود و از دوزخ دور شود .
وجه تسمیه :
امام موسی الکاظم (ع) : رجب نام رودخانه ای است در بهشت از شیر سفیدتر و از عسل شیرین تر است و آشامنده کسانی اند که در این ماه شریف روزه بگیرند و اعتکاف نمایند .»
پسوند مرجّب بعد از نام رجب می آید و دارای معنی زیباست .
مرجّب : مهیب - معظّم - بزرگ و باشکوه . (فرهنگ عمید)
معتکفین در این چند شبانه روز با پروردگار راز و نیاز و نیایش و شب زنده داری می نمایند .
امام علی (ع) : شب بیداری در طاعت خدا بهار اولیاء و بوستان نیک بختان است . » (غرر الحکم)
پیامبر خدا (ص) : ماه رجب ماه استغفار امّت من است . پس در این ماه بسیار طلب آمرزش کنید که خداوند آمرزنده مهربان است و رجب را رجب می گویند زیرا که رحمت خداوند در این ماه بر امّت من بسیار ریخته می شود ، پس بسیار بگویید استغفرا. و اسئله التّوبه .» 2
در این ماه از رئوف بالعباد طلب عفو و بخشش نمود ؛ خداوند ارحم الرّاحمین و غفور الرّحیم است .
ثواب روزه :
کسانی که در این ماه روزه بگیرند مصون از سکرات موت و بعد از آن عذاب قبر و گذر پل صراط و هول روز قیامت هستند . روزه گرفتن در این ماه ، نجات از هول قیامت و تسهیل از عبور پل صراط و عذاب قبر و سکرات مرگ می شود .
ابن بابویه به سند معتبر از سالم روایت کرده است که گفت : رفتم به خدمت امام جعفر صادق (ع) در اواخر ماه رجب که چند روز از آن مانده بود . چون نظر مبارک آن حضرت (ع) بر من افتاد فرمود : رسول خدا (ص) که آن قدر ثواب از تو فوت شده که غیر از پروردگار کسی نمی داند ؛ به درستی که این ماهی است که خدا آن را به ماه های دیگر فضیلت و حرمت آن را عظیم نموده و برای روزه داشتن آن گرامی داشتن را بر خود واجب گردانیده .» پس گفتم : یابن رسول ا. (ص) اگر در باقی مانده این ماه روزه بدارم آیا به بعضی از ثواب روزه داران فایز می گردم .» فرمود : ای سالم هر که یک روز از آخر این ماه روزه بدارد ، خداوند او را ایمن از شدّت سکرات مرگ و از ترس بعد از مرگ و عذاب قبر و هر که در روز آخر این ماه روزه دارد بر صراط به آسانی بگذرد و هر که سه روز آخر این ماه را روزه دارد ایمن گردد از ترس بزرگ روز قیامت و از شدّت های آن روز و برات بیزاری از آتش جهنّم به او عطا کند .»
ادعیه :
در ماه رجب دعاهای زیادی از رسول اکرم (ص) و ائمّه ی طاهرین (ع) وارد شده و دارای فضیلت و ثواب بسیار است . این دعاها در کتب ادعیه و کتاب مفاتیح الجنان بیان شده است .
زیارت :
در ماه رجب دعاهایی برای زیارت هر مشهدی از مشاهد مشرّفه و مبارکه و عتبات عالیات و رسول خدا (ص) و اولیاء خوانده شود و معروف ترین آن ها زیارت رجبیّه است .
نماز :
در ماه رجب خواندن نماز به ویژه نمازهای قضا و مستحبّی که مخصوص شب و روز هستند از رسول خدا (ص) و ائمّه ی اطهار (ع) وارد شده ، دارای ثواب زیاد هستند .
غسل :
غسل کردن در این ماه از فضیلت خاصّی برخوردار است .
رسول اکرم (ص) : هر کس درک کند ماه رجب را و غسل کند در اوّل و وسط و آخر آن ، بیرون آید از گناهان خود ؛ مانند روزی که از مادر متولّد شده است .» 3
حج :
در ماه رجب ، حجّ عمره مستحب و مفید است و ثواب دارد .
امام زین العابدین (ع) : در ماه رجب شبانه روز نماز در نزد خانه ی خدا می گذاشت و دائم در سجده بود و اذکار بسیار می گفت .» 4
کسانی که تمکّن مالی دارند از ثواب حجّ عمره در ماه رجب بهره گیرند .
شب زنده داری :
احیاء و شب بیداری برای عبادت و طاعات و ذکر اذکار و تلاوت قرآن کریم و . ثواب زیاد دارد .
حضرت جعفر صادق (ع) از پدرش و از جدّش امام علی (ع) که آن حضرت را خوش می آمد که فارغ سازد خود را چهار شب در تمام سال یعنی احیاء بدارد آن شب ها را به عبادت و آن ها شب اوّل رجب و نیمه شب شعبان و شب عید فطر و شب عید قربان . 5
شبانه روز ماه رجب دارای اعمال خاص است که عمل به آن ها وفور در نعمات معنوی و مادّی و روحی و روانی و ثواب در دنیا و آخرت خواهد بود .
ایّام البیض :
این ایّام سه شبانه روز هستند و اعمال مخصوصی اعم از ادعیه و روزه و سایر عبادات و عمل امّ داود جزء آن هاست و از مهم ترین اعمال در مراسم معنوی اعتکاف می باشد که در روز پانزدهم رجب ، هنگام زوال ظهر غسل کند و نماز ظهر و عصر بخواند و بعد از نماز در جای خلوتی باشد و سوره های حج و توحید را صد بار و آیه الکرسی را ده بار و انعام - بنی اسرائیل - کهف - لقمان - یس - صافات - سجده - دخان - فتح - واقعه - ملک - اذا سماءون و هر سوره ای از قرآن کریم را تلاوت کند و سپس دعای معروف امّ داود را بخواند .
عید مبعث :
در روز بیست و هشتم رجب المرجّب ، پروردگار متعال ، حضرت ختمی مرتبت (ص) را به رسالت و نبوّت مبعوث گردانید و این روز عید برای مسلمین است و اعمال باثواب دارد که شب زنده داری و تلاوت قرآن کریم و نمازهای مخصوص به این شب خوانده شود و دعا کردن و طلب حاجات و آمرزش برای خود و مردگان - زیارت مرقد امام علی (ع) - صلوات زیاد فرستادن - روزه گرفتن - نماز دوازده رکعتی خوانده شود . 6
(از شماره 1 تا 6 از کتاب مفاتیح الجنان)
احکام و شرایط :
اعتکاف دارای احکام و شرایط مخصوص می باشد و معتکفین باید آن ها را انجام دهند ؛ و آن مکث که روزه است مسجد جامع سه روز یا زیاده به قصد قربت و در آن ثواب عظیم است ؛ خصوصاً اگر در ده روز آخر ماه رمضان واقع و رسول ا. (ص) در دهه ی آخر ماه رمضان می نمود .
بدون روزه داشتن اعتکاف جایز نیست ، مشروط به روزه است و از سه روز کمتر نمی باشد و در غیر مسجد جامع صحیح نیست ، هرگاه شخص به نیّت این قیاس و جایز نیست اعتکاف کننده را که از مسجد بیرون رود مگر برای حاجت ضروری که در مسجد برنیاید یا عیادت مؤمنی یا رفتن به وداع او یا مشایعت جنازه ی او و چون از مسجد بیرون رود ، حرام است نشستن و در سایه راه رفتن و نماز گزاردن در غیر مسجدی که در آن اعتکاف کرده مگر به واسطه ی ضرورت ؛ مثل آن که غلبه ی ضعف بنشیند یا راه تشییع منحصر در مسقّف باشد یا آن قدر وقت نماند که نماز در مسجد تواند گذارد مگر در مکّه ی معظّمه و جانبی است که هر گاه به واسطه ی ضرورتی از مسجد بیرون رود ، نماز را هر جا که بخواهد بخواند و نیز حرام است در اعتکاف واجب روزه را فاسد ساختن و در شب جماع کردن و در روز و شب بوی خوش شنیدن و ن را بوسیدن یا دست به بدن آنان رساندن و هر چه روزه را باطل می کند و اعتکاف را هم باطل می کند و اگر اعتکاف واجب را در ماه رمضان به جماع فاسد کند ، دو کفّاره لازم می شود ؛ یکی به جهت ماه رمضان و یکی برای اعتکاف و اگر در شب به جماع فاسد سازد ، یک کفّاره به جهت اعتکاف لازم است و پس همچنین اگر روزه اعتکاف را در روز به غیر جماع فاسد سازد و اگر معتکف زوجه معتکفه خود را در اعتکاف به اکراه به مجامعت کند ، چهار کفّاره بر او واجب می شود ؛ دو کفّاره از جهت خود و دو کفّاره از جهت زوجه ی خود . (جامع عبّاسی)
شرایط :
شروط اعتکاف 5 تا است که عبارتند از : نیّت - روزه پس صحیح نیست اعتکاف مگر در زمانی که روزه در آن صحیح بوده و از سوی کسی باشد که روزه اش صحّت دارد - مدّت آن سه روز است - مکان آن تمام مساجد جامع است و گفته شده صحیح نیست مگر در یکی از چهار مسجد که عبارتند از : مکّه - مدینه - مسجد جامع کوفه - مسجد جامع بصره باشد - اقامت در محلّ اعتکاف پس اگر خارج شود اعتکاف را باطل کرده مگر برای ضرورت یا طاعتی مثل تشییع جنازه و مستحب واجب آن است که به سبب نذر و شبه نذر واجب شده باشد و این قسم با شروع به آن لازم می شود و امّا مستحب آن است که شخص اختیاراً انجام می دهد و این نوع با شروع به آن واجب ، واجب نمی شود . پس هرگاه دو روز گذشت در وجوب روز سوّم دو قول است ؛ آن چه روایت شده این است که واجب می شود ولی عدّه ای گفته اند اگر سه روز اعتکاف کند پس در بیشتر از آن مخیّر است و اگر روز دیگر اعتکاف کرد ، روز سوّم آن واجب می شود . 7
احکام :
اعتکاف دارای احکامی است که باید رعایت شود ، البتّه تمام نکات درباره ی آن باید بادقّت انجام گیرد که تا کامل و صحیح باشد .
چند مسئله در احکام آن است : اوّل برای معتکف مستحب است که مانند شخص مُحرم در موقع نیّت شرط کند که اگر خواستی رجوع کند .
پس اگر شرط رجوع برایش جایز است و قضا واجب نمی شود ؛ ولی اگر شرط نباشد و روز بگذرد بنا به روایتی واجب است آن را تمام کند و اگر عارضه برایش آید از اعتکاف خارج می شود و هرگاه عارضه از بین رفت واجب است قضا کند .
دوّم بر معتکف استمتاع از ن و خرید و فروش و بوییدن بوی خوش حرام است و گفته شده بر او هرچه بر مُحرم حرام می باشد ، حرام است ولی این قول ثابت نشده است .
سوّم آن چه روزه را فاسد می کند اعتکاف را هم فاسد می نماید و با جماع کردن در اعتکاف کفّاره ای مثل کفّاره ی ماه رمضان واجب می شود ؛ چه در روز بود و یا در شب باشد و اگر در روز ماه رمضان باشد بر او دو کفّاره لازم می شود و اگر فساد اعتکاف به موجب چیزی به غیر از جماع از سایر چیزهایی که در ماه رمضان موجب کفّاره است باشد ، دو صورت دارد : پس اگر وجوب اعتکاف به سبب نذر معیّن باشد کفّاره لازم می شود ولی اگر معیّن باشد یا تبرعاً باشد .
شیخ طوسی و شیخ مفید وم کفّاره را به طور مطلق ذکر کرده اند در صورتی که اگر آن بزرگوار این مطلب را به روز سوّم اعتکاف اختصاص می داد با مذهب ایشان سازگارتر بود . 8
(از شماره 7 تا 8 از کتاب مختصر النّافع)
آن چه روزه را باطل کند اعتکاف را نیز باطل می کند و اگر معتکف روزه ی روز سوّم یا روزه ی واجب اعتکاف ولو روزهای اوّل و دوّم را باطل کند باید کفّاره بدهد . اگر معتکف در روز آمیزش کند در صورتی که اعتکاف واجب در ماه رمضان باشد باید دو کفّاره بدهد و برخی گفته اند مطلقاً چه در ماه رمضان و غیر آن باید دو کفّاره بدهد و امّا اگر در شب جماع کند یک کفّاره واجب است و اگر معتکف زنی را که در حال اعتکاف است به آمیزش مجبور کند بنا بر قول اقوی باید چهار کفّاره بدهد . (لمعه دمشقیه)
از قادر متعال توفیق عبادات رجبیّه و اعتکاف را برای همه خواستاریم . ان شاء ا.
اعتکاف ,روز ,روزه ,، ,کند ,رجب ,است و ,این ماه ,می شود ,است که ,ماه رجب ,کتاب مفاتیح الجنان
درباره این سایت